Trường THCS Nguyễn Chí Thanh: GIỚI THIỆU SÁCH TRÒ CHƠI DÂN GIAN

Kính thưa: - Ban giám hiệu

- Thưa toàn thể các thầy cô trong hội đồng sư phạm cùng tất cả các em học sinh thân mến!

Năm học 2013 - 2014 là năm học tiếp tục thực hiện chỉ thị số 40/2008/CT-BGD ĐT và kế hoạch số 307/KH-BGD ĐT của Bộ trưởng Bộ giáo dục & Đào tạo phát động triển khai phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực’’ trong đó có nhấn mạnh: “Tổ chức các trò chơi dân gian, các hoạt động vui chơi giải trí tích cực, các hoạt động văn hoá thể thao, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp”.

Trong các hoạt động đó trò chơi dân gian là một bộ phận hợp thành một nền văn hoá truyền thống của dân tộc.

Những trò chơi này không chỉ xuất hiện trong những lễ hội đặc trưng mà còn diễn ra thường xuyên trong đời sống sinh hoạt của từng cộng đồng. trong quá trình tồn tại có những trò chơi đã được phổ biến nhưng cũng có rất nhiều trò chơi chỉ được lưu giữ ở các vùng miền, các nhóm cộng đồng. Có hiện tượng này là bởi vì trò chơi dân gian thường được nảy sinh từ chính những hoàn cảnh sống của cộng đồng đó từ bối cảnh thiên nhiên, đặc điểm công việc, nét tâm lý và phong tục mang đậm bản sắc từng vùng miền. Nếu có điều kiện khảo sát đầy đủ những trò chơi dân gian, chúng ta cũng đã có thể thấy được phần nào tính đa dạng của những sắc màu văn hoá truyền thống của mỗi dân tộc.

Ở nước ta trò chơi dân gian rất phong phú. Một dân tộc có 54 anh em sinh sống trên mọi miền của Tổ quốc từ vùng núi cao, trung du, đến các vùng đồng bằng sông nước với những nét văn hoá đa dạng, lý giải cho sự phong phú của các trò chơi dân gian đó.

Các nhà nghiên cứu văn hoá và các nhà sư phạm đã có một tiếng nói chung khi đánh giá về trò chơi dân gian ở trẻ em. Nhưng cũng chính các nhà nghiên cứu than phiền chúng ta ít quan tâm đến lĩnh vực này khi đi sâu nghiên cứu văn hoá của dân tộc. Do đó tình trạng này dẫn đến một số trò chơi dân gian bị mai một.

Nắm bắt được tầm quan trọng cần phải sưu tầm, lưu giữ và phổ biến rộng rãi các trò chơi dân gian cho các thế hệ thiếu niên, nhi đồng nên nhóm các tác giả Trần Hoà Bình, Bùi Lương Việt đã biên soạn nên cuốn sách “Trò chơi dân gian trẻ em” được nhà xuất bản Giáo dục xuất bản năm 2007. Cuốn sách gồm 167 trang khổ 19cm trên bìa sách có vẻ hình các bạn thiếu nhi đang chơi trò chơi “Rồng rắn lên mây”.

Gần 80 trò chơi dân gian trẻ em trong cuốn sách được chia làm 3 phần : Trò chơi trí tuệ, trò chơi thẫm mỹ, trò chơi thể dục. Đặc biệt trong mỗi phần để bạn đọc tiện theo dõi các tác giả sắp xếp các trò chơi theo các vùng miền : Miền núi phía Bắc, Đồng bằng Bắc Bộ, miền núi Trung Bộ, Tây Nguyên và các tỉnh phía Nam.

Phần lớn các trò chơi đều gắn với những bài hát đồng dao, tuy có nhiều dị bản song đều mang sắc thái của từng vùng miền.

Thưa các thầy cô cùng các em!

Trò chơi dân gian trẻ em và trò chơi trẻ em nói chung trong xã hội hiện đại đã có một vai trò đáng kể trong quá trình hình thành nhân cách cho các thế hệ trẻ nó giúp ích các em phát triển sức khoẻ, sự thông minh trong hành động ứng xử, tinh thần gắn bó giữa các cá nhân và tập thể và một lối mở cho tâm hồn trẻ thơ.

* Sau đây chúng ta sẽ cùng điểm sơ qua vài nét nội dung về một số trò chơi:

1. Trò chơi đố lá (tr 6.7)

Trò chơi này của dân tộc Tày. Đây là trò chơi không chỉ đơn thuần là giải trí mà còn đem lại nhiều điều bổ ích cho các em trau dồi kiến thức, kinh nghiệm về các loại lá cây rừng. Đây là lá cây gì? Có độc hại hay không? Có chữa được bệnh hay không?....

Đố lá là trò chơi không hạn chế số người tham gia càng đông càng vui có thể chia làm 2 đội. Đội được đố sẽ lấy một chiếc lá bất kỳ nào đó xé để làm biến dạng hình thù sao cho khó nhận ra chiếc lá ban đầu sau một hồi xem xét chiếc lá biến dạng đó bên giải đố phải đoán trúng loại cây và công dụng của nó sau 10 lượt chơi như vậy nếu đội nào đoán được ít hơn coi như là đội thua phải cõng đội thắng đi một đoạn đường như đã quy định ban đầu.

Vừa chơi đố lá vừa hát đồng dao của dân tộc mình đây không chỉ là trò chơi giải trí mà còn thư giãn làm giàu trí tuệ kinh nghiệm cho các cô bé cậu bé khi tham gia chơi.

2. Trò chơi hỏi tuổi (tr 35.36)

Đây là trò chơi hỏi tuổi về 12 con giáp thường phổ biến ở trẻ em xứ Quảng. Các em ngồi vòng tròn mỗi em sẽ là một con vật trong 12 con giáp khi được hỏi đến phải bắt chước động tác của con vật ấy, đi, bò, hoặc nhảy vòng quanh về chỗ cũ của mình

Cách chơi: Một em chỉ vào một bạn hỏi: - Tuổi Tí con chi?

Em được hỏi trả lời: Tuổi Tí con chuột.

Các em hỏi lại: - Con chuột nó kêu làm sao?

Em trả lời: - Nó kêu chút chít (lúc này em đó phải đóng vai con chuột vừa bò vừa kêu chút chít)

Các em nói: Chút chít chi mày?

Tau chặt khúc đầu

Tau thầu khúc giữa

Tau bữa lấy xương

Làm rường làm cột

Tau lột lấy da

Bỏ sông Ngân Hà

Còn chi chút chít.

Các em hỏi một bạn khác: Tuổi Sửu con chi?

Bạn đó trả lời: Tuổi Sửu con trâu

Các em hỏi: Con trâu nó kêu làm sao?

Bạn đó trả lời: - Nó kêu ngá ngạ (em đó phải đóng vai con trâu đi khệnh khạng, dương đôi sừng vừa đi vừa kêu)

Các em nói: Ngá ngạ chi mày ?

.....

Cứ như thế, hát - nói – hỏi - trả lời - đóng vai con vật từ chuột đến con lợn đủ 12 con giáp và mỗi con phải có tiếng kêu riêng. Đặc biệt đối với các con vật như rồng hay rắn thì các em phải sáng tạo ra tiếng kêu riêng cho phù hợp sao cho nghe thật lạ và vui tai.

Trong cuốn sách còn có rất nhiều các trò chơi vận động như “dung dăng dung dẻ” (tr.55), “đánh đáo” trò chơi học tập “đánh chuyền” “đánh ô”, các trò chơi sáng tạo “xếp thuyền”, “chơi diều” cả kho tàng phong phú ấy là phương tiện giáo dục trí đức, thẫm mĩ cho các em qua đó phát triển tâm lí thể lực, trí tuệ trước mắt và nhân cách của các em trong tương lai.

Chúng ta có thể thấy việc học văn hoá cơ bản qua đồng dao và trò chơi không dạy chữ, thế mà các em vẫn đếm, vẫn nhẫm cộng trừ từ “chuyền một” đến “chuyền mười” từ “năm lên sáu” hay “bốn lên bảy” trong trò chơi đánh chuyền. Trong trò chơi “ô ăn quan”(tr.20.21) dạy trẻ em tính nhẫm về phép chia, trừ quan sát chiều ngược, chiều xuôi để động não một cách tự lực chỉ có bạn mà không có thầy.Đây là một cách giáo dục có ý nghĩa.Còn bao nhiêu trò chơi khác với cách thức luyện tập khác nữa. Như đẩy gậy có nhiều nét tương đồng và gần gủi với môn thi đấu vật của người lớn. Trò chơi kéo co (tr 118.119) thể hiện tinh thần thượng võ rèn luyện thể lực và sự nhanh nhẹn. Từ chỗ ganh đua mang tính tượng trưng dần dần các trò chơi trở thành những cuộc thi tài, thi khéo giữa các đội chơi với nhau.Quan sát các trò chơi thường lặp đi lặp lại người lớn xem có thể chán nhưng với trẻ em đó là điều thú vị;

Và sau cùng đồng dao và trò chơi như những chất keo kết nối những tình bạn trong sáng, thơ ngây giữa lũ trẻ với nhau mà ta khó tìm thấy trong các trò chơi hiện đại ngày nay.

Đặc biệt cuốn sách có nhiều trò chơi phù hợp với sở thích, cá tính khác nhau của nhiều đối tượng người chơi sôi nổi, điềm đạm hay trầm tĩnh. Mỗi trò lại có các quy luật riêng khiến trẻ em chơi suốt ngày mà không thấy chán.

Đồng thời các trò chơi dân gian ở Việt Nam thường đơn giãn, không cầu lỳ tốn kém nên dể dàng chơi mọi lúc mọi nơi, dụng cụ dể kiếm dể làm, chủ yếu lấy trong tự nhiên chỉ với hòn đá, cây gậy, hòn bi ...chúng ta có thể nhặt được bất cứ nơi đâu thì có thể lập thành một hội chơi rồi cùng chơi với nhau.

Trò chơi dân gian ở nước ta phong phú và đa dạng vậy đó các em ạ !

Cuộc sống vẫn vận hành theo những bước đi của nó đến sự văn minh, hiện đại và ngày càng văn minh hiện đại hơn nhưng điều đó không có nghĩa là mọi giá trị văn hoá truyền thống đều bị hết thời mà cần phải giữ gìn và phát huy những nét truyền thống văn hoá tốt đẹp đó để giữ gìn cho con cháu mai sau. Đó chính là giá trị nhân văn sâu sắc mà cuốn sách đã ghi lại;

Và cuối cùng để kết thúc buổi giới thiệu sách “Trò chơi dân gian trẻ em” hôm nay xin được dẫn lời PGS.TS Nguyễn Văn Huy Giáo đốc bảo tàng dân tộc học Việt Nam ông cho rằng “Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu các trò chơi. Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ con mà nó chứa đựng cả một nền văn hoá dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc. Trò chơi dân gian không chỉ nâng cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển khả năng tư duy, sáng tạo, sự khéo léo mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu quê hương, đất nước, gia đình.Trẻ em ở một xã hội công nghiệp chỉ quen với máy móc và không có khoảng trống để chơi cũng là một thiệt thòi. Thịêt thòi hơn khi các em không được làm quen và chơi những trò chơi dân gian của thiếu nhi thuở trước đang ngày càng bị mai một và lãng quên, không chỉ ở các thành phố mà các vùng nông thôn nơi mà đang dần bị đô thị hoá mạnh mẽ.Vì thế giúp các em hiểu và tìm về cội nguồn với các trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết”.

Xin mời thầy cô cùng các em đến thư viện để tìm đọc cuốn sách và khám phá những điều hay bổ ích qua các trò chơi dân gian.

Buổi giới thiệu sách của thư viện trường THCS Nguyễn Chí Thanh đến đây là hết xin kính chúc quý thầy cô sức khỏe, chúc các em ngày càng học tập tiến bộ.

Xin chân thành cảm ơn!

Thư viện THCS Nguyễn Chí Thanh